Ολοκαύτωμα και Ιστορική Μνήμη

Διδάσκοντες: 
ECTS: 
4
Κωδικός Μαθήματος: 
ΚΕ0Ε37
Κύκλος / Επίπεδο: 
Προπτυχιακό
Υποχρεωτικό / Επιλογής: 
Επιλογής
Περίοδος Διδασκαλίας: 
Εαρινό
Περιεχόμενο Μαθήματος: 

Στο μάθημα αυτό επιδιώκουμε να δούμε την ιστορία της γενοκτονίας των Εβραίων από το ναζιστικό καθεστώς, αλλά και τη σιωπή που περιέβαλε το θέμα μέχρι τη δεκαετία του ’80 τόσο ως προς την ιστοριογραφία όσο και ως προς την κοινωνία γενικότερα (την ελληνική, την ευρωπαϊκή, των Η.Π.Α.).

Θα επιχειρήσουμε να προσεγγίσουμε τόσο την ιστορία των θυμάτων, όχι ως αριθμών αλλά ως ανθρώπινων υπάρξεων, όσο και κυρίως την ιστορία των «υπευθύνων», ακριβώς επειδή δεν πρόκειται για μια ιδιωτική υπόθεση των εβραϊκών πληθυσμών, αλλά για μια ευρωπαϊκή υπόθεση, που σημάδεψε βαθύτατα τη συνείδηση του μεταπολεμικού ανθρώπου.

Στόχος μας είναι να εστιάσουμε στην ελληνική περίπτωση παράλληλα με τα γεγονότα στην Ευρώπη και στα Βαλκάνια, μέσα από την προσέγγιση του αντισημιτισμού στη δεκαετία του ’30, τη δημοκρατία της Βαϊμάρης και τα ολοκληρωτικά καθεστώτα, τη Νύχτα των Κρυστάλλων και τα πρώτα στρατόπεδα συγκέντρωσης, την αντίδραση των Η.Π.Α. και του κόσμου στους πρώτους διωγμούς με τη σύσκεψη του Evian, τον Πόλεμο, τη σταδιακή έναρξη των εκτοπισμών και τα γκέτο, τη σχετική καθυστέρηση για την εφαρμογή αυτών των μέτρων στην Ελλάδα και τις κατά τόπους διαφοροποιήσεις, την καθολική εφαρμογή της «Τελικής Λύσης», τη σημαντική οικονομική της πτυχή, την αντίσταση, τις απόπειρες διάσωσης. Κατά αυτόν τον τρόπο θα προσπαθήσουμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ιστορία της «Τελικής Λύσης» στην ελληνική της εκδοχή και να την εντάξουμε στη μακρά διάρκεια της νεότερης ελληνικής αλλά και ευρωπαϊκής ιστορίας με τις εθνοτικές, θρησκευτικές και κοινωνικές αντιθέσεις και ιδεολογήματα που την χαρακτήρισαν. Ίσως έτσι αναδειχθεί ένα ιστορικό παράδειγμα για να αντιληφθούμε σε τι πράξεις μπορούν να οδηγήσουν διαδικασίες διαφοροποίησης και αποκλεισμού.

Η έννοια της κατανόησης στη συγκεκριμένη περίπτωση σημαίνει την «αποδοχή του βάρους που μας κληροδότησε ο 20ός αιώνας, χωρίς να το αρνούμαστε αλλά ούτε και να υποκύπτουμε σε αυτό αδύναμα», όπως έγραψε η Hannah Arendt.

Μαθησιακά Αποτελέσματα: 

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές/τριες θα μπορούν: - Να περιγράφουν και να προσδιορίζουν τις ιστορικές περιστάσεις μέσα στις οποίες ο Ναζισμός πραγματοποίησε τη γενοκτονία του εβραϊκού πληθυσμού της Ευρώπης με βιομηχανικό τρόπο. - Να αναγνωρίζουν και να αντιμετωπίζουν κριτικά τις πολλαπλές και διαφορετικές ιστοριογραφικές ερμηνείες αυτής της διαδικασίας. - Να μάθουν να μελετούν τις πρωτογενείς ιστορικές πηγές και να παράγουν ιστορικά επιχειρήματα με τα οποία να εξηγούν τις αιτίες των γεγονότων, τα αποτελέσματά τους και τις μακροπρόθεσμες συνέπειές τους. - Να εξηγούν την ιστορική συνέχεια και αλλαγή.

Βιβλιογραφία: 

Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Αβδελά Έφη – Βαρών-Βασάρ Οντέτ. (επιμ.), Οι Εβραίοι στον ελληνικό χώρο: Ζητήματα Ιστορίας στη μακρά διάρκεια, Πρακτικά του Α΄ Συμποσίου Ιστορίας 21 - 24 Νοεμβρίου 1991, Γαβριηλίδης, Αθήνα 1995
Αμπατζοπούλου Φραγκίσκη, «Η εικόνα του Εβραίου στην ελληνική πεζογραφία, 1930/1950» στο Χάγκεν Φλάισερ (επιμ.), Η Ελλάδα ’36-’49. Από τη δικτατορία στον εμφύλιο. Τομές και συνέχειες, Αθήνα 2003, σ. 411-420.
Αμπατζοπούλου Φραγκίσκη, Το ολοκαύτωμα στις μαρτυρίες των Ελλήνων Εβραίων, Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2007.
Andrew Apostolou, “The exception of Salonica: Bystanders and Collaborators in Northern Greece”, Holocaust and Genocide Studies, 14/2, 2000, σ. 165-196.
Ασέρ Αριέλλα, Βαρών - Βασάρ Οντέτ, Bowman Steven, Νέοι στη δίνη της κατοχικής Ελλάδας. Ο διωγμός και το ολοκαύτωμα των Εβραίων 1943 – 1944, Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος, 2008.
Bankier David (ed.), The Jews are coming back: The return of the Jews to their country of origin after World War II, Ιερουσαλήμ 2005.
Bowman Steven, Η αντίσταση των Εβραίων στην κατοχική Ελλάδα, Κεντρικό Ισραηλιτικό Συμβούλιο Ελλάδος, Αθήνα 2012.
Δώδος Δημοσθένης, Οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης στις εκλογές του ελληνικού κράτους, Σαββάλας, Αθήνα 2005.
Ετμεκτσόγλου Γαβριέλλα, «Το Ολοκαύτωμα των Ελλήνων Εβραίων», Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα. Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. 1940 – 1945 Κατοχή – Αντίσταση (επιμ. Χρήστος Χατζηιωσήφ, Προκόπης Παπαστράτης), τ. γ1, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2007, σ. 175 - 195.
Hilberg Raul, The destruction of the European Jews, Σικάγο 1961. Levi Primo, Εάν αυτό είναι ο άνθρωπος, Άγρα, Αθήνα 1998.
Μαργαρίτης Γιώργος, Ανεπιθύμητοι συμπατριώτες: στοιχεία για την καταστροφή των μειονοτήτων της Ελλάδας: Εβραίοι, Τσάμηδες, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2005.
Μαρκέτος Σπύρος, «Έθνος χωρίς εβραίους: απόψεις της ιστοριογραφικής κατασκευής του ελληνισμού», Σύγχρονα Θέματα, 52-53, Ιούλιος Δεκέμβριος 1994, σ. 52-69 και όλο το αφιέρωμα-τεύχος των Σύγχρονων Θεμάτων.
Mazower Mark, Θεσσαλονίκη η πόλη των φαντασμάτων Χριστιανοί, Μουσουλμάνοι και Εβραίοι 1430-1950, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2006.
Mazower Mark, Στην Ελλάδα του Χίτλερ. Η εμπειρία της Κατοχής, Αλεξάνδρεια, Αθήνα 1994. Μπενβενίστε Ρίκα (επιμ.), Οι Εβραίοι της Ελλάδας στην Κατοχή, Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1998.
Ο ελληνικός εβραϊσμός, Επιστημονικό συμπόσιο (3 και 4 Απριλίου 1998), Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, Αθήνα 1999.
Poliakov Leon, Le Bréviaire de la haine. Le IIIe Reich et les Juifs, Calmann-Lévy, Παρίσι 1951; Presses-Pocket, Παρίσι 1993.
Φλάισερ Χάγκεν, Στέμμα και Σβάστικα. Η Ελλάδα της Κατοχής και της Αντίστασης 1941 -1944, τ. α΄, β΄, Αθήνα 1995.

Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Ampatzopoulou Frangiski, The Holocaust testimonies of Greek Jews, Epikentro, Thessaloniki 2007. (Greek)
Ampatzopoulou Frangiski, "The image of the Jew in Greek prose, 1930/1950" in Hagen Fleischer (ed.), The Greece '36-'49. From dictatorship to civil war. Incisions and sequels, Athens 2003, pp. 411-420.
Andrew Apostolou, “The exception of Salonica: Bystanders and Collaborators in Northern Greece”, Holocaust and Genocide Studies, 14/2, 2000, p. 165-196.
Avdela Efi - Varon-Vassar Odette. (Ed.), The Jews in the Greek world: Historical issues in long duration, Proceedings of the First Symposium of History from 21 to 24 November 1991 Gavriilidis, Athens 1995
Asher Ariella, Varon-Vassar Odette, Bowman Steven, Young people in the midst of occupied Greece. The persecution and the holocaust of the Jews 1943 - 1944, Central Jewish Council of Greece, 2008.
Bankier David (ed.), The Jews are coming back: The return of the Jews to their country of origin after World War II, Jerousalem 2005.
Bowman Steven, The resistance of the Jews in occupied Greece, Central Jewish Council of Greece, Athens 2012.
Dodos Demosthenes, The Jews of Thessaloniki in the elections of the Greek state, Savalas, Athens 2005.
Etmektsoglou Gabriella, "The Holocaust of the Greek Jews", History of Greece in the 20th century. Second World War. 1940 - 1945 Occupation - Resistance (ed. Chris Hadjiiosif Prokopis Papastratis) v. c1, Vivliorama, Athens 2007, pp. 175-195.
Hilberg Raul, The destruction of the European Jews, Chicago 1961. (English) Levi Primo, If this is a man, Agra, Athens 1998.
Marketos Spiros, "Nation without Jews: aspects of historiographical construction of Hellenism, "Synchrona Themata, 52-53, July December 1994, p 52-69 and all-tribute issue of Contemporary Affairs.
George Margaritis, Unwanted compatriots: evidence for the destruction of the Greek minorities: Jews, Chams, Vivliorama, Athens 2005.
Mazower Mark, Inside Hitler’s Greece, Alexandria, Athens 1994. (Greek) Benveniste Rica (ed.), The Jews of Greece during the occupation, Vanya, Thessaloniki 1998.
Poliakov Leon, Le Bréviaire de la haine. Le IIIe Reich et les Juifs, Calmann-Lévy, Paris 1951; Presses-Pocket, Paris 1993.
Hagen Fleischer, Crown and Swastika. The Greece of Occupation and Resistance in 1941 -1944, v. II, Athens 1995. (Greek)