Σύγχρονα Θέματα Διεθνούς Πολιτικής

ECTS: 
4
Κωδικός Μαθήματος: 
ΚΕ0Χ31
Κύκλος / Επίπεδο: 
Προπτυχιακό
Υποχρεωτικό / Επιλογής: 
Επιλογής
Περίοδος Διδασκαλίας: 
Χειμερινό
Περιεχόμενο Μαθήματος: 

Το μάθημα εξετάζει την σημερινή διεθνή πολιτική κατάσταση υπό το πρίσμα ορισμένων σημαντικών γεωπολιτικών και οικονομικών εξελίξεων. Ο στόχος του μαθήματος, που λειτουργεί υπό μορφή σεμιναρίου, είναι να επιτρέψει στους φοιτητές να εμβαθύνουν τις γνώσεις τους και να αναλύσουν τις κύριες παραμέτρους των διεθνών σχέσεων σήμερα. Το μάθημα δίνει έμφαση στην ανάλυση της πολιτικής, οικονομικής και πολιτικής κατάστασης των βασικών παικτών της διεθνούς σκηνής και στις σχέσεις που διαμορφώνονται μεταξύ τους καθώς και στις επιπτώσεις των σχέσεων αυτών σε περιφερειακό και παγκόσμιο επίπεδο.

Θεματικές ενότητες για το ακαδημαϊκό έτος 2020-21

Κατά τη φετινή χρονιά θα εξετάσουμε τη διεθνή πολιτική από την οπτική των διεθνών, εθνοτικών ή εμφυλίων συγκρούσεων με μια περισσότερο διαδραστική προσέγγιση που απαιτεί εντονότερη εμπλοκή των φοιτητών στο μάθημα.

Ειδικότερα, κάθε διάλεξη (πλην της πρώτης) θα ασχολείται με μια - σε εξέλιξη ή πρόσφατη - σύγκρουση (εμφύλια ή περιφερειακή) που θα λειτουργεί ως μελέτη περίπτωσης και θα εξετάζει, υπό το πρίσμα αυτό την ευρύτερη περιοχή. Το πρώτο μέρος κάθε διάλεξης, η παρουσίαση δηλαδή της σύγκρουσης, θα πραγματοποιείται από ομάδα φοιτητών που θα μελετά και παρουσιάζει στους συναδέλφους της τα στοιχεία της σύγκρουσης (πλευρές, αιτίες, συνέπειες, διαπραγματεύσεις) και στη συνέχεια, ο διδάσκων θα ασχολείται με το γεωπολιτικό πλαίσιο της σύγκρουσης, την διεθνή της διάσταση και τις επιπτώσεις στην ευρύτερη περιοχή και τις διεθνείς σχέσεις. Η σειρά των μαθημάτων έχει ως εξής:

Μάθημα 1. Εισαγωγή. Τι σημαίνει διεθνής πολιτική στον 21ο αιώνα
•    Η διεθνής πολιτική στον 21ο αιώνα. Από το τέλος της ιστορίας και την Αμερικανική μονοκρατορία στον ‘αναρχικό’ κόσμο.
•    Η γεωπολιτική – έννοια και περιεχόμενο.
•    Έθνη, κράτη, θρησκείες, οικονομία στην διεθνή πολιτική.  
•    Ο πόλεμος – ένα παρωχημένο εργαλείο ή η ειρήνη με άλλο τρόπο;
•    Ο περιορισμός της εθνικής κυριαρχίας
•    Ο ρόλος των περιφερειακών οργανισμών στην διαμόρφωση των διεθνών σχέσεων.
•    Έννοια και όρια της αυτοδιάθεσης των λαών. Μελέτη περιπτώσεων (Αμπχαζία, Ναγκόρνο, Υπερδνειστερία, Νότιο Σουδάν, Κουρδιστάν).
•    Χωριστικά κινήματα και δημοκρατία. Η περίπτωση της Καταλονίας και Σκωτίας.

Μάθημα 2. Ο ρωσικός κόσμος
Στη διάλεξη για το ρωσικό κόσμο θα παρουσιασθούν από τους φοιτητές οι βασικές συγκρούσεις που προέκυψαν από τη διάλυση της ΕΣΣΔ (Καύκασος, Ουκρανία, Υπερδνειστερία) και οι γεωπολιτικές της επιπτώσεις σήμερα.
Στη συνέχεια, θα εξετασθεί ο σημερινός γεωπολιτικός ρόλος της Ρωσίας τόσο σε παγκόσμιο όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, με έμφαση στα ακόλουθα θέματα:
•    Η Ρωσία και το Εγγύς Εξωτερικό
•    Ο ρόλος των πρώτων υλών στις διεθνείς σχέσεις της Ρωσίας
•    Οι εθνοτικές συγκρούσεις στο εσωτερικό της χώρας

Μάθημα 3.   Η Μέση Ανατολή
Στη διάλεξη για τη Μέση Ανατολή θα παρουσιασθούν από τους φοιτητές όλες οι παράμετροι της ισραηλο-παλαιστινιακής σύγκρουσης και οι επιπτώσεις της στις σχέσεις του Ισραήλ με τις αραβικές χώρες.
Στη συνέχεια θα εξετασθεί η Μέση Ανατολή με έμφαση στα ακόλουθα θέματα:
•    Η διάλυση της ιστορικής Μέσης Ανατολής
•    Ισραήλ: κράτος των ισραηλινών ή κράτος των Εβραίων;
•    Δημοκρατία, κοσμικό κράτος και Ισλάμ.

Μάθημα 4: Σιϊτες και Σουνίτες – ο εμφύλιος της Υεμένης
Στη διάλεξη αυτή θα παρουσιασθούν από τους φοιτητές τα αίτια και οι συνέπειες του εμφυλίου στην Υεμένη. Θα εξετάσουμε την ιστορία της περιοχής και τον ρόλο των περιφερειακών δυνάμεων στην σύγκρουση και τις πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες της σύγκρουσης.
Στη συνέχεια θα εξετασθεί το γεωπολιτικό πλαίσιο του εμφυλίου στην Υεμένη με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
•    Το Ισλάμ και οι διαιρέσεις του (Σουνίτες-Σιίτες)
•    Η έννοια του πολέμου δι’ αντιπροσώπων (proxy war)
•    Ο ρόλος Ιράν και Σαουδικής Αραβίας στη σύγκρουση

Μάθημα 5. Το Αφγανιστάν
Στη διάλεξη για το Αφγανιστάν θα παρουσιασθεί από τους φοιτητές η ιστορία της χώρας και της 40ετίας των εμφυλίων και διεθνών συγκρούσεων στη χώρα.
Στη συνέχεια θα εξετασθεί το γεωπολιτικό πλαίσιο της σύγκρουσης με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
•    Ο γεωπολιτικός ρόλος του Ιράν στην Μέση Ανατολή
•    Οι διεθνείς ανταγωνισμοί στη περιοχή του Παμίρ
•    Η αμερικανική παρουσία στην Κεντρική Ασία
•    Οι ταλιμπάν ως διεθνής παράγοντας

Μάθημα 6. Η Ινδική υποήπειρος
Στη διάλεξη για την ινδική υποήπειρο οι φοιτητές θα σταθούν ιδίως στην ινδοπακιστανική σύγκρουση (για το Κασμίρ) και τις πρόσφατες εντάσεις μεταξύ Μπάνγκλα Ντες και Μυανμάρ για του Ροχίνγκια. Κατόπιν η παρουσίαση θα εξετάζει εκτενέστερα τα ζητήματα που προκύπτουν από τον γεωπολιτικό ανταγωνισμό στην ηποήπειρο και τις εντάσεις στις σχέσεις των γειτονικών χωρών, με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
•    Διαμορφώνοντας την ταυτότητα της Ινδίας: Ινδοί ή Ινδουιστές;
•    Εθνική ταυτότητα και πολιτική εξουσία στο Πακιστάν  
•    Τα Ιμαλάια και το Παμίρ: γεωπολιτική σημασία

Μάθημα 7.  Εθνοτικές συγκρούσεις στην  Κίνα
Στη διάλεξη για την Κίνα θα εξετασθεί από τους φοιτητές η εθνοτική και πολιτισμική καταστολή του κινεζικού κράτους στο Σινκιάνγκ και στο Θιβέτ και η πολιτική καταστολή στο Χονγκ Κόνγκ. Θα παρουσιασθούν από τους φοιτητές οι λόγοι της καταστολής (πολιτικοί ή εθνοτικοί) και τα χαρακτηριστικά της. Στη συνέχεια θα εξετασθεί η χώρα συνολικά με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:
•    Η άνοδος της Κίνας στη διεθνή σκηνή.
•    Καπιταλισμός και μονοκομματικό σύστημα.
•    Η κινεζική ενδοχώρα.
•    Γεωπολιτική διάσταση της κινεζικής ηγεμονίας – ο Silk and Belt Road και οι πολιτικές του συνέπειες

Μαθήματα 8-9.  Η Αφρική
Στις δύο διαλέξεις για την Αφρική θα εξετασθούν ο εμφύλιος στη Ρουάντα (1994) και η υπό εξέλιξη σύγκρουση στην περιοχή του Σαχέλ με έμφαση στον εμφύλιο της Λιβύης και τις συγκρούσεις με την al-Qaeda in the Islamic Maghreb (AQIM).
Κατόπιν το γεωπολιτικό πλαίσιο της Αφρικής θα περιλάβει τα ακόλουθα βασικά σημεία.
•     Η Αφρική ως ιδιαίτερη περίπτωση. Η κληρονομία της αποικιοκρατίας και η αδυναμία δημιουργίας εθνικών κρατών
•    Οι πολιτικές και οικονομικές επιπτώσεις της αποικιοκρατίας
•    Πολυκομματική δημοκρατία και φυλετικές διαφορές (tribalism). Η κυριαρχία του μονοκομματισμού
•    Τα διαλυμένα κράτη (failed states) και οι συνέπειές τους στις διεθνείς σχέσεις
•    Οι αναπτυξιακές μάστιγες της Αφρικής (AIDS, λιμοί, λοιμοί)
•    Αλλαγή του κλίματος και απερήμωση στην Αφρική: ανθρωπογενείς και φυσικές μεταβολές του κλίματος (τα παραδείγματα της Σαχαρικής επέκτασης και της μείωσης των τροπικών δασών)
•    Περιβαλλοντικοί πρόσφυγες και διεθνείς επιπτώσεις της μετακίνησης πληθυσμών

Μάθημα 10.  Η Κολομβία ως παράδειγμα συγκρούσεων στη Λατινική Αμερική
Στη διάλεξη για τη Κολομβία εξετάζεται το ιστορικό πλαίσιο που οδήγησε τον παλαιότερο εμφύλιο στην Αμερική, οι ρίζες της σύγκρουσης και ο ρόλος του ναρκεμπορίου σε αυτό.
Στη συνέχεια εξετάζεται η Λατινική Αμερική ως γεωπολιτική ενότητα με έμφαση στα ακόλουθα σημεία.
•    Η κληρονομιά της αποικιοκρατίας
•    Φυλετικές και κοινωνικές ανισότητες. Ο ρόλος της βίας στο πολιτικό και κρατικό πλαίσιο
•    Ο ρόλος της περιφερειακής ενοποίησης και οι ηγεμονικές βλέψεις (Βραζιλία, Μεξικό)
•    Εθνικές ταυτότητες
•    Λαϊκισμός και δημοκρατία

Μάθημα 11-12.  Η Διεθνής Δικαιοσύνη ως μέσο διεθνούς πολιτικής
•    Βασικές έννοιες του διεθνούς δικαίου
•    Βασικές έννοιες του δικαίου της θάλασσας
•    Τα διεθνή δικαστήρια και ο ρόλος τους

Στα δύο αυτά μαθήματα θα γίνει και συνοπτική παρουσίαση της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας με έμφαση στις ρυθμίσεις εκείνες που σχετίζονται με τις ελληνοτουρκικές διαφορές (υφαλοκρηπίδα, χωρικά ύδατα, Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη).

Μάθημα 13. Ανακεφαλαίωση

Μαθησιακά Αποτελέσματα: 

Με την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές:
θα έχουν πλήρη εικόνα των βασικών παραμέτρων που διέπουν τις διεθνείς σχέσεις στη σύγχρονη εποχή.
θα γνωρίζουν και θα μπορούν να αναλύσουν τον τρόπο συμερπιφοράς των μεγάλων δρώντων στη διεθνή σκηνή.
θα μπορούν να συγκρίνουν τις πολιτικές και θέσεις των κρατών στις διεθνείς σχέσεις βάσει των συμφερόντων τους
θα έχουν βελτιώσει την ικανότητά τους να αναζητήσουν, προετοιμάσουν και συντάξουν μια ολοκληρωμένη επιστημονική εργασία.

Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών: 
Διαδικασία παρακολούθησης Το μάθημα κατά το ακαδημαϊκό έτος 2020-21 θα παρέχεται κανονικά σε αίθουσα (εφόσον τούτο επιτρέπεται υγειονομικά) και ταυτόχρονα εξ αποστάσεως διαδραστικά για φοιτητές/τριες που δεν μπορούν ή δεν θέλουν να παρίστανται φυσικά στην αίθουσα. Πριν την έναρξη των μαθημάτων θα ζητηθεί από τους φοιτητές/τριες να δηλώσουν, κατ’αρχήν, κατά πόσον επιθυμούν να παρακολουθήσουν το μάθημα εξ αποστάσεως ή με φυσική παρουσία. Οι φοιτητές/τριες που θα παρακολουθούν το μάθημα με φυσική παρουσία, θα τηρούν τα υγειονομικά πρωτόκολλα και διαδικασίες που θέτει το ΑΠΘ και το Τμήμα. Δεδομένου ότι το μάθημα είναι σεμιναριακού χαρακτήρα η τακτική παρουσία των φοιτητών κατά τη διάρκεια των μαθημάτων είναι απαραίτητη – τούτο αφορά και τους συμμετέχοντες με φυσική παρουσία και όσους/ες το παρακολουθούν εξ αποστάσεως. Θα ζητηθεί από όλους τους συμμετέχοντες να κάνουν τουλάχιστον μία σύντομη παρουσίαση για ένα θέμα και να συντονίσει την συζήτηση στην τάξη σε τουλάχιστον μια περίπτωση. Debates Οι φοιτητές θα συμμετάσχουν, με ομαδική προετοιμασία, σε αντιπαράθεση θέσεων (debate). Κατά το τρέχον έτος θα διεξαχθούν οι ακόλουθες συζητήσεις: • Οι διεθνείς κυρώσεις είναι χρήσιμες ως εργαλείο άσκησης πολιτικής (Νοέμβριος 2020) • πολιτικές αμνηστίας και μεταβατική δικαιοσύνη στα μεταδικτατορικά καθεστώτα (Ιανουάριος 2021). Το μάθημα λειτουργεί με διαρκή βαθμολόγηση καθόλη τη διάρκεια του εξαμήνου και τελική εξέταση ή εργασία. Η βαθμολογία προκύπτει από τις σύντομες εργασίες που θα κατατεθούν κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, την παρουσία και συμμετοχή στο μάθημα και τις παρουσιάσεις που πραγματοποιεί ο κάθε φοιτητής/τρια κατά τη διάρκεια των διαλέξεων και τη συμμετοχή στα debates. Η τελική εξέταση περιλαμβάνει είτε την σύνταξη μιας εργασίας (μέγιστο μέγεθος 3000 λέξεις χωρίς τη βιβλιογραφία και τις υποσημειώσεις) το θέμα της οποίας συμφωνείται με τον διδάσκοντα τον Νοέμβριο είτε μια τελική εξέταση που θα περιλαμβάνει ανάλυση και σχολιασμό φακέλου θεμάτων μέσα σε 24 ώρες. Η βαθμολογία υπολογίζεται ως εξής: • • 40% εργασίες στο μάθημα κατά τη διάρκεια του εξαμήνο • 30% συμμετοχή και παρουσιάσεις (εκ των οποίων 10% bonus για τη συμμετοχή στο debate) και • 30% τελική εξέταση (στην περίπτωση που η τελική εξέταση περιλαμβάνει σύνταξη εργασίας στο βαθμό περιλαμβάνεται και η παρουσίασή της).
Βιβλιογραφία: 
Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Προτεινόμενη Βιβλιογραφία Σε κάθε μάθημα θα παρέχεται στους φοιτητές αρθρογραφία και άλλο διδακτικό υλικό για τη συγκεκριμένη θεματική. Πέραν αυτού τα παρεχόμενα βιβλία είναι: Σωτ. Νταλής: Από τις διεθνείς σχέσεις στη διεθνή πολιτική. Εκδόσεις Παπαζήση, 2014. Heywood, Andrew: Διεθνείς σχέσεις και πολιτική στην παγκόσμια εποχή. 1η έκδοση, 2013, Εκδόσεις Κριτική. Άλλη συνιστώμενη βιβλιογραφία περιλαμβάνει: Braden, Kathleen E. – Shelley, Fred M: Παγκόσμια Γεωπολιτική. 2η έκδοση. 2009), PRINTA ΕΜΠΟΡΙΚΗ & ΕΚΔΟΤΙΚΗ - ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΡΤΑΚΗΣ Art, Robert – Jervis, Robert: ‘International Politics: Enduring Concepts and Contemporary Issues’ (11th Edition), Pearson eds. 2012. ISBN-10: 0205851649.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Art, Robert – Jervis, Robert: ‘International Politics: Enduring Concepts and Contemporary Issues’ (11th Edition), Pearson eds. 2012. ISBN-10: 0205851649. Braden, Kathleen E. – Shelley, Fred M: ‘Engaging Geopolitics’. 1999. Taylor & Francis Ltd. ISDN 10 0582035651 Heywood, Andrew: Global Politics (Palgrave Foundations series). Palgrave Macmillan. 2011. ISBN10 1403989826.