Εμβάθυνση στη Συγκριτική Πολιτική:Τα Πολιτικά Συστήματα των ΗΠΑ και της Ρωσίας

ECTS: 
4
Κωδικός Μαθήματος: 
ΚΕ0Χ33
Κύκλος / Επίπεδο: 
Προπτυχιακό
Υποχρεωτικό / Επιλογής: 
Επιλογής
Περίοδος Διδασκαλίας: 
Χειμερινό
Περιεχόμενο Μαθήματος: 

Το μάθημα αποτελεί συνέχεια και εμβάθυνση του υποχρεωτικού μαθήματος του Β’ εξαμήνου «Εισαγωγή στη Συγκριτική Πολιτική. Τα πολιτικά συστήματα της Δυτικής  Ευρώπης». Επιδιώκει να εμβαθύνει την μελέτη συγκεκριμένων πολιτικών συστημάτων που θα εναλλάσσονται από έτος σε έτος. Κατά το ακαδημαϊκό έτος 2020-21 το μάθημα θα εξετάσει το πολιτικό σύστημα των δύο χωρών ως εξής:

Σε ό, τι αφορά τις ΗΠΑ, το μάθημα εισάγει τους φοιτητές στην αμερικανική πολιτική ζωή, τους πολιτικούς θεσμούς και το διεθνή ρόλο της χώρας σήμερα, εξετάζοντας την ιστορική διαμόρφωση και την σημερινή δομή και λειτουργία του πολιτικού συστήματος.

Στο πρώτο μέρος εξετάζονται οι θεσμοί. Η ανάλυση δίνει έμφαση στα θεμέλια του αμερικανικού συστήματος και τους λόγους που οδήγησαν στη συγκρότηση του κράτους με έμφαση στα ομοσπονδιακά στοιχεία και στη διάκριση των εξουσιών. Ιδιαίτερα εξετάζονται:
•    Ποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά συνέβαλαν στην διαμόρφωση του πολιτικού συστήματος
•    Πώς και γιατί διαμορφώθηκαν οι ομοσπονδιακοί θεσμοί και πώς (και γιατί) εξελίχθηκαν έως σήμερα;
•    Λειτουργούν σήμερα τα checks and balances;

 Στη συνέχεια διεισδύει σε επιμέρους ζητήματα που αφορούν τις δυναμικές και (δυσ)λειτουργίες του σημερινού συστήματος:
•    Σε τι οφείλεται ο διογκούμενος διχασμός στο εσωτερικό της αμερικανικής κοινωνίας και που μπορεί να οδηγήσει;
•    Τι σηματοδοτεί η απόκλιση  μεταξύ Ακτών και ενδοχώρας;
•    Τι συνέπειες έχει η αυξανόμενη αιρθμητική παρουσία εθνικών μειονοτήτων, ιδίως των Latinos;  
•    Τι επιπτώσεις έχει η σταδιακή αποδυνάμωση του ηγετικού ρόλου των ΗΠΑ.

Το μάθημα δίνει έμφαση στον ρόλο και την εξέλιξη των ομοσπονδιακών θεσμών διακυβέρνησης, την επίδραση της πολιτικής κουλτούρας στο πλαίσιο αυτό και την σημασία και τον ρόλο των κομμάτων, των ομάδων συμφερόντων και της οικονομίας στη διαμόρφωση της πολιτικής. Ειδική αναφορά γίνεται στην εξωτερική πολιτική και τον διεθνή ρόλο των ΗΠΑ και τις συνέπειές τους εσωτερικά ενώ εξετάζονται και άλλες παράμετροι όπως ο ρόλος του κράτους στην πολιτική, οι κοινωνικές και φυλετικές ανισότητες και η ενσωμάτωση των μειονοτήτων και οι διαδικασίες διαμόρφωσης και εφαρμογής δημόσιων πολιτικών.

Το μάθημα παρακολουθεί τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις στο πολιτικό σύστημα της χώρας εν όψει των επερχόμενων εκλογών και την εξελισσόμενη εσωτερική διαίρεση στη χώρα.  

Σε ό, τι αφορά την Ρωσία, το μάθημα παρουσιάζει τα βασικά χαρακτηριστικά του ρωσικού πολιτικού συστήματος, τους πολιτικούς θεσμούς, τόσο επίσημους όσο και άτυπους, και το διεθνή ρόλο της χώρας. Εξετάζεται αρχικά το ιστορικό πλαίσιο της διαμόρφωσης του ρωσικού κράτους, οι επιπτώσεις της μετάβασης από τη Σοβιετική Ένωση στην Ρωσία και τα στοιχεία που συνδιαμόρφωσαν την πολιτική κουλτούρα της χώρας (η δεσποτική παράδοση, ο φόβος της εξωτερικής επίθεσης, η σημασία της θρησκείας στην εθνική ταυτότητα). Κατόπιν, το μάθημα αναλύει το θεσμικό/συνταγματικό πλαίσιο: τα βασικά χαρακτηριστικά του ρωσικού ομοσπονδιακού συστήματος, τον ρόλο του προέδρου και της κυβέρνησης και τη σταδιακή μετάβαση προς ένα προεδρικό σύστημα), ενώ αντιπαραβάλλει τις συνταγματικές ρυθμίσεις με την πολιτική πραγματικότητα. Έτσι εξετάζει πώς επηρεάζουν τη λειτουργία της διακυβέρνησης το μεταβαλλόμενο πολιτικό περιβάλλον, η αυταρχικοποίηση της πολιτική, και η αδυναμία της κοινωνίας των πολιτών, ενώ ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον ρόλο του ηγέτη/προέδρου.

Παράλληλα το μάθημα παρακολουθεί την πορεία του ιδιαίτερου ομοσπονδιακού μοντέλου της χώρας και τον ρόλο των εθνικών μειονοτήτων στο πολιτικό σύστημα. Τέλος αναλύονται τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της ρωσικής οικονομίας και κοινωνίας.

Το μάθημα εξετάζει επίσης την εξωτερική πολιτική της χώρας, βλέποντας συνέχειες και ρήξεις σε σχέση με την περίοδο της Σοβιετικής Ένωσης και σε αντιπαραβολή με τις ΗΠΑ και τον διεθνή ρόλο της χώρας στην σημερινή περίοδο τόσο έναντι των γειτονικών χωρών όσο και προς την Ε.Ε.

Θεματικές ενότητες για το ακαδημαϊκό έτος 2020-21

ΗΠΑ

Μάθημα 1ο  Η ιστορική διαμόρφωση του πολιτεύματος
•    Τα θεμέλια του αμερικανικού πολιτικού συστήματος
•    Η αμερικανική πολιτική κουλτούρα
•    Το αμερικανικό Σύνταγμα
Μάθημα 2ο  το ομοσπονδιακό σύστημα
•    Η ομοσπονδιακή κυβέρνηση
•    Οι σχέσεις ομοσπονδίας-πολιτειών
•    Checks and balances
Μάθημα 3ο  το πολιτικό και κομματικό σύστημα
•    Κόμματα – η ιστορία του δικομματισμού
•    Εκλογές και εκλογικό σύστημα
•    Η συμμετοχή στις εκλογές
•    Ο ρόλος των Lobbies
Μάθημα 4ο  Η κυβέρνηση των ΗΠΑ
•    Ο  ρόλος του Προέδρου
•    The federal administration
•    The Federal Reserve
•    Η προεδρία Τραμπ
Μάθημα 5ο  Η νομοθετική εξουσία
•    Το Κογκρέσο
•    Η διαδικασία έγκρισης των νόμων
Μάθημα 6ο  Η δικαστική εξουσία
•    Η ανεξαρτησία της δικαιοσύνης και ο ρόλος των δικαστών
•    Tο Ανώτατο Δικαστήριο (Supreme Court)
•    Η δικαστική παρέμβαση στο πολιτικό σύστημα
Μάθημα 7ο  Πολιτικό σύστημα και εξωτερική πολιτική
•    Βασικές αρχές της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ (απομονωτισμός – παρεμβατισμός)
•    Οι ΗΠΑ ως παγκόσμια υπερδύναμη στον 20ο αι.
•    Ο ρόλος των ΗΠΑ στον 21ο αιώνα

Ρωσία
Μάθημα 8ο  Η ιστορική διαμόρφωση του πολιτικού συστήματος της Ρωσίας
•    Η γένεση του Ρωσικού κράτους
•    Η τσαρική περίοδος
•    Η Σοβιετική Ένωση
Μάθημα 9ο  Η δημιουργία του σύγχρονου Ρωσικού κράτους
•    Οι μεταρρυθμίσεις Γκορμπατσώφ και η διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης
•    Η αναδιαμόρφωση του Ρωσικού κράτους – η περίοδος Γέλτσιν
•    Η μετατροπή σε ένα ανελεύθερο σύστημα  – η περίοδος Πούτιν-Μεντβέντεφ
•    Η παντοκρατορία Πούτιν
Μάθημα 10ο  το πολιτικό σύστημα
•    Η ομοσπονδιακή διάσταση: ομοσπονδία ή κεντρικό κράτος
•    Το πολιτικό καθεστώς: δημοκρατία ή αυταρχικό σύστημα
•    Οι εθνότητες και ο ρόλος των μειονοτήτων στο πολιτικό πλαίσιο
Μάθημα 11ο  οι πολιτικοί θεσμοί
•    Η εκτελεστική, νομοθετική και δικαστική εξουσία
•    Ο ρόλος του Προέδρου
•    Εκλογές και πολιτικά κόμματα
Μάθημα 12ο  Η ρωσική κοινωνία και οικονομία
•    Η ρωσική οικονομία από τον κομμουνισμό στους ολιγάρχες και τον κρατικό έλεγχο
•    Δημόσιες πολιτικές
•    Το δημογραφικό πρόβλημα
Μάθημα 13ο  Η ρωσική εξωτερική πολιτική
•    Η Ρωσία από παγκόσμια υπερδύναμη σε περιφερειακό δρώντα  
•    Οι σχέσεις της Ρωσίας με το εγγύς εξωτερικό
•    Η νέα Ρωσία του Πούτιν και  διεθνής ρόλος της Ρωσίας σήμερα

Μαθησιακά Αποτελέσματα: 

Μετά την επιτυχή ολοκλήρωση του μαθήματος, οι φοιτητές θα:
 - έχουν μια πλήρη εικόνα της λειτουργίας των πολιτικών συστημάτων (θεσμικά και επί της ουσίας) που εξετάζονται
- είναι σε θέση να κατανοήσουν και να αναλύσουν καλύτερα τις πολιτικές εξελίξεις στις μελετώμενες χώρες και να επεξεργασθούν βάσει αυτής της ανάλυσης τις πληροφορίες που λαμβάνουν για τις χώρες αυτές
 - διαθέτουν την ικανότητα να δουλέψουν περαιτέρω μόνοι τους στην ανάλυση αυτών των πολιτικών συστημάτων
- μπορούν να προχωρήσουν στη διατύπωση εμπεριστατωμένων θέσεων για τα διάφορα μεγάλα θέματα που άπτονται της λειτουργίας των συστημάτων αυτών.

Μέθοδοι Αξιολόγησης Φοιτητών: 
Δεδομένου ότι το μάθημα είναι σεμιναριακού χαρακτήρα η τακτική παρουσία των φοιτητών κατά τη διάρκεια των μαθημάτων είναι απαραίτητη – τούτο αφορά και τους συμμετέχοντες με φυσική παρουσία και όσους/ες το παρακολουθούν εξ αποστάσεως. Θα ζητηθεί από όλους τους συμμετέχοντες να κάνουν τουλάχιστον μία σύντομη παρουσίαση για ένα θέμα και να συντονίσει την συζήτηση στην τάξη σε τουλάχιστον μια περίπτωση. Εν όψει των εκλογών στις ΗΠΑ οι παρουσιάσεις των διδασκομένων θα περιλαμβάνουν τις εξής δραστηριότητες: Για τις ΗΠΑ Μελέτη των toss-up states για τις προεδρικές εκλογές: οι συμμετέχοντες θα δημιουργήσουν μικρές ομάδες που θα ασχοληθούν με συγκεκριμένες πολιτείες (Πενσυλβάνια, Αριζόνα, Φλόριντα, Βόρεια Καρολίνα, Μίτσιγκαν) και θα εξετάσουν/παρουσιάσουν την πολιτική, κοινωνική και οικονομική κατάσταση των πολιτειών αυτών (πέντε παρουσιάσεις πριν την ημερομηνία των εκλογών) παραπέμποντας στα ενδεχόμενα εκλογικά αποτελέσματα για τις προεδρικές εκλογές. Γερουσία: Παράλληλα θα εξετασθούν οι εκλογές για τη Γερουσία με σύντομη παρουσίαση των κρίσιμων πολιτειών (Αριζόνα, Αιοβα, Μέιν, Βόρεια Καρολίνα, Γεωργία Ειδική εκλογή). Πολιτικά κόμματα: δύο ομάδες θα μελετήσουν την πορεία των δύο μεγάλων κομμάτων εξετάζοντας τις επιπτώσεις της αυξανόμενης διαίρεσης των Δημοκρατικών μεταξύ προοδευτικών και κεντρώων και της μετατροπής του Ρεπουμπλικανικού κόμματος σε κόμμα της αντιδραστικής δεξιάς. Για τη Ρωσία Οι σχέσεις της Ρωσίας με τους γείτονές της: οι συμμετέχοντες θα δημιουργήσουν μικρές ομάδες που θα ασχοληθούν με τις σημερινές σχέσεις της χώρας με γείτονές της ιδίως του λεγόμενου «Εγγύς Εσωτερικού» (Λευκορωσία, Αρμενία, Ουκρανία, Γεωργία) παρουσιάζοντας τα βασικά ζητήματα στις σημερινές σχέσεις. Η Ρωσία μετά τον Πούτιν: οι συμμετέχοντες θα διερευνήσουν την πορεία της χώρας μετά την αποχώρηση του Βλαντιμίρ Πούτιν: θα παραμείνει ένα αυταρχικό συγκεντρωτικό καθεστώς, θα εξελιχθεί σε μια ολιγαρχία ή θα αποκτήσει δημοκρατικά χαρακτηριστικά; Βαθμολογία Το μάθημα λειτουργεί με βαθμολόγηση καθόλη τη διάρκεια του εξαμήνου και τελική εξέταση. Η βαθμολογία προκύπτει από τις σύντομες εργασίες που θα κατατεθούν κατά τη διάρκεια του εξαμήνου, την παρουσία και συμμετοχή στο μάθημα και τις παρουσιάσεις που πραγματοποιεί ο κάθε φοιτητής/τρια κατά τη διάρκεια των διαλέξεων και μια τελική εξέταση που θα περιλαμβάνει ανάλυση και σχολιασμό ενός κειμένου. Η βαθμολογία υπολογίζεται ως εξής: 40% εργασίες στο μάθημα 30% συμμετοχή και παρουσιάσεις 30% τελική εξέταση.
Βιβλιογραφία: 

Βιβλιογραφία μαθήματος (Εύδοξος)
Madison J.,Hamilton A.,Jay J.: Τα ομοσπονδιακά κείμενα των ΗΠΑ. Εκδόσεις Παπαζήση. Αθήνα. 2009
Μ. Καραγιάννης (επιμ.). Η Ρωσία σήμερα. Εκδόσεις Παπαζήση. Αθήνα 2010
Θ. Βερέμης: ΗΠΑ. Από το 1776 έως σήμερα. Η εκδοχή ενός ταξιδιώτη. Εκδόσεις Σιδέρη. Αθήνα 2010.
Επιπρόσθετη βιβλιογραφία για μελέτη
Θ. Διαμαντόπουλος: Το πολιτικό σύστημα των ΗΠΑ. Εκδόσεις Πατάκη. Αθήνα 2012
Χ. Παπασωτηρίου: Αμερικανικό Πολιτικό Σύστημα και Εξωτερική Πολιτική 1945-2002. Εκδόσεις Ποιότητα. Αθήνα 2002.
Π. Πετρουλάκος: το Πολίτευμα των ΗΠΑ. Εκδόσεις Κριτική Α.Ε. Αθήνα 1995.
Α. De Toqueville. Η Δημοκρατία στην Αμερική (on line στα αγγλικά http://www.gutenberg.org/files/815/815-h/815-h.htm)
Η Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας των ΗΠΑ (on line στα ελληνικά http://el.wikisource.org/wiki/Διακήρυξη_της_Ανεξαρτησίας_των_ΗΠΑ και στα αγγλικά http://www.ushistory.org/declaration/document/index.htm)
Το Σύνταγμα των ΗΠΑ
((on line στα ελληνικά: http://el.wikisource.org/wiki/Σύνταγμα_των_Ηνωμένων_Πολιτειών και στα αγγλικά http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution.html και http://www.usconstitution.net/const.html
το Σύνταγμα της Ρωσίας (στα ελληνικά σε κακή μετάφραση http://www.greeklaws.com/pubs/uploads/2509.pdf) στα αγγλικά http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm και στα ρωσικά http://www.constitution.ru/index.htm

Ιστοσελίδες για αμερικανική πολιτική
https://www.politico.com
https://www.realclearpolitics.com
https://fivethirtyeight.com

Ιστοσελίδες για την ρωσική πολιτική (και εξωτερικές σχέσεις)
https://carnegie.ru/?lang=en (Carnegie Moscow Center)
https://russiancouncil.ru/en/ (Russian International Affairs Council (RIAC)